Sỏi thận cần được chẩn đoán và được điều trị kịp thời để tránh các biến chứng nêu trên. Trong các phương pháp điều trị sỏi thận hiện nay, tán sỏi thận qua da được áp dụng rộng rãi nhất vì đó là phương pháp điều trị can thiệp có nhiều ưu điểm.
Tại Bệnh viện VPMED Tân Hưng, Thành phố Hải Phòng hàng trăm bệnh nhân được chỉ định tán sỏi thận qua da xuất viện sau từ 3- 5 ngày. Bệnh nhân được hưởng kỹ thuật cao ngay tại địa phương không phải chuyển viện như trước đây nên rất thuận tiện và hiệu quả tốt.
I. Tán sỏi qua da là gì?
Tán sỏi qua da là phương pháp phẫu thuật lấy sỏi ra ngoài cơ thể người bệnh bằng cách tạo một đường hầm 0,6 cm từ ngoài da vào thận. Sau đó dùng máy nội soi và tia laser tán sỏi thành những mảnh nhỏ đủ để lấy sỏi ra ngoài qua đường hầm đó. Phương pháp này được Fernstom và Johansson thực hiện năm 1976
II. Ưu điểm của phương pháp tán sỏi thận qua da
– Ít gây xâm hại: Thay cho phương pháp mổ thông thường sẽ qua đường rạch dài 15 -20 cm ở vùng lưng cắt qua các cơ thành bụng, nội soi tán sỏi thận qua da chỉ cần vết rạch nhỏ 0,6 cm tại lưng. Vì thế, người bệnh sẽ ít bị đau hơn.
– Hiệu quả cao: Xử lý sạch tới > 94%.
– An toàn: Phương pháp này ảnh hưởng rất ít tới những chức năng của thận. Trong khi, phẫu thuật bình thường có thể ảnh hưởng chức năng thận với mức lớn hơn rất nhiều do đường rạch trên nhu mô thận.
– Ít tai biến biến chứng: Tán sỏi qua da có thể giảm tối đa nguy cơ nhiễm trùng so với phẫu thuật bình thường.
– Phục hồi nhanh: Vì là phương pháp ít gây đau, người bệnh sau khi tán sỏi không cần nằm viện quá lâu, có thể quay lại với đời sống sinh hoạt hằng ngày sớm. Thời gian phục hồi sức khỏe nhanh hơn.
III. Chỉ định và chống chỉ định thực hiện tán sỏi thận qua da
– Chỉ định:
+ Kích thước sỏi lớn hơn 2cm, gồm cả sỏi san hô phức tạp.
+ Đối với sỏi nhỏ hơn 2 cm, tán sỏi qua da được thực hiện khi các phương pháp khác như tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi ngược dòng ống mềm thất bại hoặc tiên lượng khó khăn.
– Chống chỉ định:
+ Người bệnh bị rối loạn đông máu, có các bất thường ở mạch máu trong thận, có nguy cơ chảy máu nặng.
+ Người bệnh đang nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Cần phải điều trị hết nhiễm khuẩn mới thực hiện tán sỏi qua da.
+ Người bệnh bị cao huyết áp đái tháo đường chưa kiểm soát. Trường hợp này chống chỉ định nội soi tán sỏi chỉ là tạm thời. Người bệnh sẽ được thực hiện tán sỏi khi đã kiểm soát huyết áp và đường máu
IV. Trang thiết bị thực hiện tán sỏi qua da
Các trang thiết bị gồm:
– Dàn máy nội soi.
– Máy tán sỏi Holmium Laser công suất lớn (80 -100W).
– Máy bơm nước tốc độ 100 – 600 vòng/phút, áp lực 0 – 80 Kilopascal.
– Dụng cụ phẫu thuật: Optic, kim chọc dò, bộ nong và Amplatz…
V. Chuẩn bị trước phẫu thuật
– Người bệnh được thầy thuốc khám, chẩn đoán, làm các xét nghiệm cần cho cuộc mổ an toàn.
– Thầy thuốc giải thích cho người bệnh, người nhà về kỹ thuật trước khi thực hiện: mục đích, các bước tiến hành, biến chứng, nguy cơ có thể xảy ra, tiên lượng kết quả phẫu thuật và hướng dẫn người bệnh/người nhà ký cam kết phẫu thuật.
– Chuẩn bị người bệnh trước khi thực hiện kỹ thuật:
+ Vệ sinh cá nhân
+ Ngày mổ nhịn ăn uống. Đo mạch, nhiệt độ, huyết áp.
+ Dùng kháng sinh trước mổ.
VI. Thời gian thực hiện kỹ thuật (Ước tính, đơn vị là phút)
Thời gian tán sỏi tùy thuộc kích thước và hình thái sỏi, trung bình khoảng 60 phút.
VII. Quy trình thực hiện phẫu thuật
– Vô cảm: Gây tê tủy sống hoặc gây mê nội khí quản.
– Các bước tiến hành:
+ Đặt ống thông (catheter) niệu quản.
+ Tạo đường hầm vào đài bể thận qua da.
+ Tán sỏi thận qua da: Tán sỏi thận bằng Holmium Laser 80W thành mảnh nhỏ kết hợp bơm nước bằng máy với áp lực 25 – 30 Kpa. Bơm rửa lấy mảnh sỏi hoặc dùng pince gắp sỏi.
+ Đặt ống thông JJ niệu quản và dẫn lưu đài bể thận qua da
– Đặt ống thông JJ niệu quản xuôi dòng, rút ống thông niệu quản đặt ngược dòng
– Đặt ống dẫn lưu thận Foley 14 Fr qua Amplatz
Sau phẫu thuật, người bệnh được đưa tới phòng hồi sức, ở lại cho tới khi tỉnh lại sau gây mê, thường mất khoảng 1 – 2 giờ. Sau đó, người bệnh được đưa về phòng nội trú.
Nếu cảm thấy đau hay buồn nôn ở phòng hồi sức, người bệnh được dùng thuốc giảm đau nếu đau vừa và nhiều.
Người bệnh nghỉ trên giường. Trong thời gian này, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh chuyển động bàn chân và mắt cá chân, đồng thời cử động cổ chân và những ngón chân nhằm kích thích lưu thông máu ở chân. Biện pháp này kết hợp hít thở sâu giúp giảm nguy cơ đông máu ở chân. Hít thở sâu còn giúp phòng ngừa những vấn đề ở phổi sau phẫu thuật.
Với các trường hợp dùng ống dẫn lưu từ thận và đặt thông tiểu, ống sẽ được nối với túi đựng để dẫn lưu nước tiểu của người bệnh. Nước tiểu của người bệnh sẽ lẫn máu. Điều dưỡng sẽ thường xuyên xả túi và tiến hành đo lượng nước tiểu thải ra.
Thời gian người bệnh cần dùng ống này sẽ phụ thuộc số lượng những mảnh vỡ sót lại, máu đông và những mảnh vụn khác. Sau tán sỏi 2 ngày người bệnh được chụp lại XQ hệ tiết niệu, Bác sĩ sẽ chỉ định tán tiếp hay rút sonde dẫn lưu thận. Bác sĩ thường rút thông sau ngày phẫu thuật. Sau khi tán sỏi thận qua da, người bệnh nên uống nhiều nước. Sonde JJ thận niệu quản được rút sau 4 tuần
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Các phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh sỏi tiết niệu. Nhà xuất bản Y học – 2013.
- EAU Guidelines on Urolithiasis: Surgical Treatment. European Association of Urology; 2024.
(Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu về Sỏi Thận: Điều trị Phẫu thuật. Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu; 2024).
