Tư vấn chuyên môn bài viết: Bác sỹ CKI Ung Bướu Đoàn Huy Tuyền.
Bệnh viện VPMED Tân Hưng.
1. Khái niệm
Ung thư vú là bệnh lý ác tính hình thành khi các tế bào tuyến vú phát triển không
kiểm soát, xâm lấn mô xung quanh và có thể lan sang các cơ quan khác như hạch,
xương, phổi, gan hoặc não. Phần lớn ung thư vú xuất phát từ biểu mô ống tuyến vú
hoặc biểu mô tiểu thùy tuyến vú.
Đây là loại ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ trên toàn thế giới, có tỉ lệ mắc đứng
đầu các loại ung thư thường gặp theo thống kê y tế toàn cầu gần đây nhất
(Globocan 2022).
2. Vì sao ung thư vú nguy hiểm?
Ung thư vú được coi là bệnh rất nguy hiểm vì các nguyên nhân sau:
Tỉ lệ mắc bệnh cao: ung thư vú có tỉ lệ mắc đứng đầu các ung thư thường gặp
trên thế giới, tỷ lệ mắc ngày càng tăng do thay đổi lối sống, tuổi thọ, yếu tố nội
tiết và môi trường.
Bệnh có diễn tiến âm thầm, không triệu chứng trong thời gian dài. Ở giai đoạn
đầu, đa phần không đau, không khó chịu khiến người bệnh chủ quan, khi có
triệu chứng rõ như khối u to, đau, thay đổi da… thì bệnh đã ở giai đoạn tiến
triển.
Ung thư vú có khả năng di căn cao- nguy cơ tử vong nếu phát hiện muộn. Tế
bào ung thư vú có thể lan đến hạch nách, xương, phổi, gan, não… gây khó điều
trị, chi phí tăng cao, nguy cơ tử vong lớn.
Ảnh hưởng đến đến sức khỏe, tâm lý và chất lượng cuộc sống của phụ nữ
Khi được chẩn đoán ung thư vú, người bệnh có cảm giác như được nhận bản án
tử hình trì hoãn, nó không chỉ là bệnh lý mà còn ảnh hưởng đến:
– Khả năng lao động, sức khỏe sinh sản
– Mất tự tin vì hình ảnh cơ thể (bị cắt vú, hóa chất rụng tóc…)
– Quan hệ vợ chồng- gia đình…
– Điều trị kéo dài nhiều năm, gây mệt mỏi cả thể chất lẫn tinh thần
Chi phí điều trị rất lớn. Điều trị ung thư vú là điều trị đa mô thức bao gồm phẫu
thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích, miễn dịch, nội tiết, theo dõi định kỳ … đặc
biệt nhiều phác đồ điều trị rất tốn kém khi các bệnh nhân phải dùng thuốc đích
(tratuzumab, pertuzumab) hay miễn dịch (pemprolizumab).
3. Căn nguyên (cơ chế bệnh sinh) của ung thư vú
Các tế bào vú thông thường sinh ra và chết đi theo quy luật được kiểm soát chặt
chẽ bởi hệ thống gen. Khi có tác nhân tác động đến tế bào (tác nhân hóa học, bức
xạ, thuốc lá, benzen, rượu bia, estrogen, …) đủ lâu khiến thay đổi cấu trúc gen
không hồi phục (đột biến mắc phải) hoặc cơ thể chứa sẵn gen đột biến di truyền.
Đến khi đủ điều kiện có gen sinh ung thư (Oncogene) và sự mất hoạt động của gen
kiểm soát ung thư (BRCA1, BRCA2, TP53…), các tế bào vú mới được sinh ra
phát triển vô hạn, không tuân theo sự kiểm soát của cơ thể => hình thành ung thư.
4. Ung thư vú có lây không?
Đây là điều rất nhiều người quan tâm, tin vui là ung thư vú không phải bệnh lây
truyền, cũng không được coi là bệnh di truyền. Tuy nhiên những nhóm người
thuộc nhóm nguy cơ cao (có đột biến gen từ nhỏ, yếu tố gia đình, rối loạn nội
tiết…) có nguy cơ mắc ung thư vú cao hơn thông thường, cần chú ý đi khám tầm
soát ung thư sớm.
5. Dấu hiệu nhận biết (triệu chứng) và chẩn đoán ung thư vú
Dấu hiệu nhận biết ung thư vú:
Nổi khối cứng ở vú, ít đau hoặc không đau
Thay đổi da vùng vú: đỏ, sẩn phù da cam, lõm da…
Tụt núm vú vào trong hoặc loét núm vú
Chảy dịch bất thường núm vú, đặc biệt là máu.
Thay đổi hình dạng, kích thước vú: vú sưng to, có thể viêm nóng (ung thư vú
thể viêm)
Hạch nách to, cứng
Chẩn đoán ung thư vú
Tiêu chuẩn chẩn đoán ung thư vú: Triệu chứng lâm sàng (có triệu chứng như trên
hoặc không có triệu chứng- khám định kỳ) + hình ảnh học (Chụp nhũ ảnh, siêu âm
tuyến vú, MRI tuyến vú- trường hợp vú dày) + giải phẫu bệnh. Trong đó giải phẫu
bệnh là tiêu chuẩn vàng bắt buộc phải có trong chẩn đoán ung thư vú.
Chẩn đoán ung thư vú gồm có:
Chẩn đoán xác định ung thư vú: khẳng định có ung thư vú hay không, thể giải
phẫu bệnh nào, hóa mô miễn dịch ra sao. Các xét nghiệm cần làm để chẩn đoán
xác định ung thư vú gồm có: xquang + siêu âm vú/ MRI tuyến vú + giải phẫu
bệnh + hóa mô miễn dịch (Er, Pr, Her2-Neu, …), trong trường hợp ung thư vú
thể trible negative cần xét nghiệm thêm đột biến gen PDL1
Chẩn đoán giai đoạn ung thư vú: siêu âm hạch vùng, xquang ngực, cắt lớp vi
tính toàn thân, MRI sọ não, xạ hình xương, đặc biệt là PET-CT có giá trị cao
nhất trong chẩn đoán giai đoạn, mô phỏng xạ trị … (đã được triển khai tại viện
VPMED Tân Hưng).
6. Khi nào đi khám tầm soát ung thư vú.
Với nhóm phụ nữ không có yếu tố nguy cơ cao:
Có thể tự khám tại nhà hàng tháng từ khi bắt đầu 20 tuổi, thời điểm sau kỳ kinh
5-7 ngày giúp phát hiện bất thường như khối cứng, thay đổi màu sắc da, chảy
dịch núm vú, hạch nách…, đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa ung bướu ngay
khi có các triệu chứng trên.
Đi kiểm tra định kỳ bởi bác sỹ lâm sàng ung bướu: từ 20-39 tuổi, khám 1-3
năm/ lần; trên 40 tuổi khám 1 năm 1 lần.
Chụp Xquang tuyến vú (mamography) tầm soát ung thư vú giai đoạn sớm (tiêu
chuẩn vàng): trên 40 tuổi chụp xquang vú 1 năm 1 lần, từ 50 tuổi trở đi chụp
xquang tuyến vú 1 năm 2 lần.
Với nhóm phụ nữ nguy cơ cao (được xét nghiệm đột biến gen BRCA1,
BRCA2, TP53; có mẹ hay chị em gái ruột mắc ung thư vú; từng xạ trị vùng
ngực từ nhỏ, có tiền sử bệnh vú bất thường: LCIS, ALH, ADH):
Tự khám lâm sàng kiểm tra vú từ năm 18 tuổi
Khám vú bởi bác sỹ ung bướu 6 tháng/ lần từ 25 tuổi
Từ 30 tuổi chụp mamography 1 năm 1 lần, từ 40 tuổi chụp 2 lần/ năm
Có thể kết hợp chụp MRI tuyến vú nếu có điều kiện (tăng độ nhạy).
7. Điều trị ung thư vú
Bệnh nhân ung thư vú phải được điều trị tại cơ sở y tế chuyên về ung bướu
Hiện nay ung thư vú là ung thư có nhiều tiến bộ điều trị nhất, là điều trị đa mô thức
dựa vào giai đoạn, thể giải phẫu bệnh, hóa mô miễn dịch. Các phương pháp điều trị
là:
Phẫu thuật:
Kinh điển: Phẫu thuật Patey cải biên, phẫu thuật Halted (ít sử dụng)
Xu hướng hiện nay: phẫu thuật cắt vú tiết kiệm da có hoặc không bảo tồn phức
hợp quầng núm vú, tái tạo tức thì, trì hoãn hoặc không tái tạo; phẫu thuật bảo
tồn tuyến vú
Hóa trị
Hóa trị tân bổ trợ
Hóa trị bổ trợ
Hóa trị cá thể hóa theo nhóm bệnh
Xạ trị
Kinh điển: 2D, Co-66
Hiện đại: 3D- CRT, IMRT, VMAT, xạ Proton.
Điều trị nội tiết
Bậc 1: Tamoxifen
Bậc 2: Ức chế Aromata
Bậc 3: Fulvestran
Ức chế buồng trứng
Các thuốc nội tiết có thể thay bậc cho nhau
Điều trị đích: Tratuzumab, pertuzumab (Her2+)
Điều trị miễn dịch (dành cho thể trible negative, PDL1 dương tính >10%)
8. Phòng ngừa ung thư vú.
Duy trì cân nặng hợp lý
Tập thể dục thể thao thường xuyên
Hạn chế rượu bia, không hút thuốc
Ăn ít chất béo bão hòa, ăn nhiều rau củ quả
Cho con bú
Khám sức khỏe định kỳ
NGUỒN THÔNG TIN:
1. Bộ Y tế. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Ung bướu.
2. Bệnh viện K – Báo cáo thường niên ung thư.
3. Hội Ung thư Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư vú.
4. Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM – Tài liệu đào tạo liên tục ung thư vú.
5. Hội Xạ trị Ung bướu Việt Nam – Khuyến cáo điều trị xạ trị ung thư vú.
6. NCCN Guidelines – Breast Cancer, Version 2024.
7. WHO Classification of Breast Tumours (2019).
8. AJCC Cancer Staging Manual, 8th Edition (2018).
9. ASCO/CAP Guidelines for ER/PR & HER2 Testing.
Ung thư vú là căn bệnh nguy hiểm, tỉ lệ mặc cao nhất trong các loại ung thư, tuy
nhiên nếu phát hiện sớm tỉ lệ chữa khỏi (qua 5 năm không tái phát) có thể lên tới
90%, để có thể tầm soát ung thư mọi người hãy nâng cao nhận thức về ung thư vú,
tầm soát tại những cơ sở y tế có đủ bác sỹ có chuyên ngành ung thư cùng trang
thiết xét nghiệm. Bệnh viện VPMED Tân Hưng với đầy đủ nhân lực bác sỹ chuyên
khoa ung bướu cùng trang thiết bị hiện đại đặc biệt có triển khai máy PET-CT,
phong cách làm việc chuyên nghiệp, hy vọng sẽ là điểm đến tin cậy cho mọi người.
Bệnh viện VPMED Tân Hưng.
