Mang thai là hành trình kéo dài khoảng 40 tuần với nhiều thay đổi sinh lý phức tạp của cơ thể mẹ và quá trình phát triển của thai nhi. Để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé, việc thực hiện các xét nghiệm trong từng thời điểm thai kỳ là rất quan trọng. Mỗi mốc xét nghiệm đều có mục đích và giá trị chẩn đoán riêng, giúp bác sĩ theo dõi sức khỏe và phát hiện sớm những nguy cơ có thể xảy ra trong quá trình mang thai và sinh nở.
Bài viết này của VPMED sẽ hướng dẫn chi tiết những xét nghiệm quan trọng nên thực hiện từ 3 tháng đầu đến 3 tháng cuối, và giải thích ý nghĩa của chúng một cách dễ hiểu, hữu ích cho mẹ bầu.
Các xét nghiệm nên làm trong từng thời điểm thai kỳ
Ngay khi mẹ bầu biết mình có thai – thường là khi chậm kinh – bước đầu tiên là khám thai ban đầu và làm một số xét nghiệm cơ bản để thiết lập “mốc khởi đầu” cho thai kỳ.
1. Xác định thai và ngày dự sinh
- Siêu âm sớm để xác định thai trong tử cung
- Xác định tim thai, số lượng thai
- Ước tính ngày dự sinh chính xác
Việc này giúp bác sĩ lên kế hoạch xét nghiệm thai kỳ theo đúng tuổi thai.
2. Xét nghiệm máu cơ bản
- Công thức máu tổng quát (CBC): kiểm tra thiếu máu, nhiễm trùng…
- Nhóm máu ABO và Rh: để phòng ngừa các trường hợp bất đồng nhóm máu mẹ – thai nhi
- Huyết thanh học: HIV, viêm gan B, giang mai, rubella, viêm gan C hoặc các bệnh lây qua đường tình dục (STI)
Các xét nghiệm này giúp đánh giá tổng quát tình trạng sức khỏe của mẹ và nguy cơ lây truyền bệnh sang con.
3. Xét nghiệm nước tiểu
- Kiểm tra protein niệu, đường, tế bào bạch cầu, hồng cầu
- Giúp tầm soát bệnh lý đường tiết niệu
- Phát hiện dấu hiệu tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ ở giai đoạn sớm
Xét nghiệm nước tiểu nên được làm ở lần khám thai đầu tiên và lặp lại ở mỗi lần khám định kỳ sau đó.
Các xét nghiệm trong 3 tháng đầu thai kỳ
Ba tháng đầu từ tuần 0–13 tập trung vào việc xác nhận thai, sàng lọc dị tật nhiễm sắc thể và kiểm tra sức khỏe mẹ.
1. Đo độ mờ da gáy và xét nghiệm sàng lọc tam cá nguyệt 1
- Đo độ mờ da gáy bằng siêu âm ở tuần 11 – 14 để sàng lọc nguy cơ dị tật nhiễm sắc thể như Down, Edwards, Patau
- Kết hợp với xét nghiệm máu đo hCG và PAPP-A giúp đánh giá nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể
Đây là xét nghiệm sàng lọc quan trọng trong 3 tháng đầu và được các nhà sản khoa tin dùng.
2. Xét nghiệm HCG và PAPP-A
Đo nồng độ hCG trong máu giúp đánh giá sự phát triển của thai và sàng lọc nguy cơ đa thai, thai chết lưu… Mức hCG không trong giới hạn bình thường có thể gợi ý những bất thường cần theo dõi thêm.
3. Sàng lọc các bệnh truyền nhiễm
Các xét nghiệm này thường được thực hiện ngay trong 3 tháng đầu để xác định nguy cơ lây bệnh cho thai nhi:
- Viêm gan B, C
- HIV
- Giang mai
- Rubella
- Vi khuẩn lao hoặc virus Zika nếu có yếu tố dịch tễ
Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ lên kế hoạch điều trị và can thiệp sớm khi cần thiết.
Các xét nghiệm trong 3 tháng giữa thai kỳ
Giai đoạn từ tuần 14 – 27 được xem là thời điểm xét nghiệm quan trọng để đánh giá sự phát triển cấu trúc thai nhi và các nguy cơ sớm.
1. Siêu âm hình thái thai nhi
- Thực hiện ở tuần 18 – 22 (thường quanh 20 tuần)
- Mục đích: khảo sát hình thái toàn bộ cơ thể thai như não, tim, cột sống, nội tạng và xác định vị trí nhau thai
Siêu âm hình thái là bước quan trọng để tầm soát hầu hết dị tật cấu trúc thai nhi ở giai đoạn giữa thai kỳ.
2. Xét nghiệm sàng lọc dị tật trong tam cá nguyệt 2
- Xét nghiệm AFP, quad test hoặc triple test đánh giá nguy cơ dị tật ống thần kinh, hội chứng Down
- Thường thực hiện từ 15 – 20 tuần
Kết quả chỉ là sàng lọc và cần phối hợp với siêu âm hoặc xét nghiệm chuyên sâu nếu nghi ngờ bất thường.
3. Sàng lọc tiểu đường thai kỳ
- Thường được thực hiện từ 24 – 28 tuần
- Kiểm tra khả năng xử lý glucose để phát hiện tiểu đường thai kỳ
Đái tháo đường thai kỳ nếu không được kiểm soát có thể gây hậu quả như thai to, sinh khó, tiền sản giật… nên sàng lọc là rất quan trọng.
4. Xét nghiệm máu, nước tiểu định kỳ
Trong giai đoạn giữa thai kỳ, mẹ bầu tiếp tục thực hiện xét nghiệm máu và nước tiểu để theo dõi bệnh lý tiềm ẩn như thiếu máu, nhiễm trùng, tiền sản giật… được theo dõi xuyên suốt thai kỳ.
Các xét nghiệm trong 3 tháng cuối thai kỳ
Giai đoạn từ 28 – 40 tuần tập trung vào đánh giá sự tăng trưởng của thai và chuẩn bị cho sinh.
1. Siêu âm theo dõi phát triển thai
- Siêu âm trọng lượng thai, lượng nước ối, vị trí nhau, ngôi thai
- Đánh giá sự phát triển liên tục để lựa chọn phương pháp sinh phù hợp
Đây là xét nghiệm định kỳ trong các lần khám thai cuối.
2. Sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B (GBS)
- Thường xét nghiệm ở 35 – 37 tuần
- Mục đích phát hiện vi khuẩn GBS, giúp phòng lây sang trẻ sơ sinh trong quá trình chuyển dạ
GBS nếu không điều trị kịp thời có thể gây viêm phổi, nhiễm trùng huyết ở trẻ sơ sinh.
3. Xét nghiệm máu và nước tiểu định kỳ
Trong tam cá nguyệt cuối, xét nghiệm máu và nước tiểu giúp kiểm tra tình trạng thiếu máu, protein niệu, chỉ số huyết áp và dấu hiệu của các biến chứng như tiền sản giật.
4. Non-stress test (NST) hoặc theo dõi tim thai
Đối với một số mẹ bầu có nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi tim thai và đôi khi thực hiện Non-stress test để đánh giá sức khỏe thai càng gần ngày dự sinh.
Các xét nghiệm chuyên sâu khi có chỉ định
Ngoài các xét nghiệm định kỳ theo từng tam cá nguyệt, một số trường hợp cần xét nghiệm chuyên sâu hơn:
- NIPT (Xét nghiệm ADN tự do thai nhi): sàng lọc dị tật nhiễm sắc thể với độ chính xác cao
- Chọc ối: chẩn đoán xác định dị tật di truyền
- Sinh thiết gai nhau (CVS): xét nghiệm di truyền sớm trong thai kỳ
- Xét nghiệm siêu âm tim thai chuyên sâu: khi siêu âm hình thái nghi ngờ dị tật tim
Các xét nghiệm này không phải ai cũng cần làm mà thường dựa trên nguy cơ, tuổi mẹ hoặc kết quả xét nghiệm sàng lọc.
Lợi ích khi làm đúng các xét nghiệm thai kỳ
Việc thực hiện các xét nghiệm trong từng thời điểm thai kỳ mang lại nhiều lợi ích:
- Phát hiện sớm nguy cơ dị tật bẩm sinh
- Phòng ngừa biến chứng thai kỳ như tiền sản giật, tiểu đường thai kỳ
- Theo dõi sự trưởng thành của thai nhi theo từng giai đoạn
- Lên kế hoạch sinh nở an toàn cho mẹ và bé
Việc tuân thủ lịch xét nghiệm giúp mẹ bầu yên tâm hơn suốt thai kỳ và tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của thai nhi.
Hiểu rõ và thực hiện các xét nghiệm trong từng thời điểm thai kỳ theo chỉ định của bác sĩ là một phần quan trọng trong chăm sóc thai nghén. Từ giai đoạn sớm khi mới mang thai đến giai đoạn chuẩn bị sinh, mỗi xét nghiệm đều có vai trò riêng trong việc theo dõi sức khỏe mẹ và bé, phát hiện sớm những nguy cơ và hỗ trợ điều trị kịp thời.
Mẹ bầu nên đi khám và làm xét nghiệm đúng lịch, giữ liên hệ mật thiết với bác sĩ sản khoa để có một thai kỳ khỏe mạnh và an toàn nhất.
Thông tin liên hệ:
- BỆNH VIỆN VPMED TÂN HƯNG: “Y học là tri thức – Y đức là niềm tin”
- Địa chỉ: Số 1 Tô Ngọc Vân, phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng
- Hotline CSKH: 0976 091 115
- Email: cskh@vpmed.vn
- Google Maps: https://maps.app.goo.gl/1afBswSJEb7k5FJv8
- Website: www.vpmed.vn
- Zalo OA: https://zalo.me/benhvienhoabinh
